4. 2. Parlament Rzeczypospolitej Polskiej

 

I. Władza ustawodawcza w Polsce

1. dwuizbowy parlament

a. sejm460 posłów

b. senat100 senatorów

c. kadencja obu izb parlamentu trwa cztery lata

d. skrócenie kadencji sejmu

– obowiązkowe w przypadku niezdolności do udzielenia wotum zaufania Radzie Ministrów

– nieobowiązkowe – w przypadku nieuchwalenia budżetu

e. wydłużenie kadencji sejmu – w związku z trwaniem stanu nadzwyczajnego

2. Wybory do sejmu i senatu

a. przebieg wyborów

  przebieg wyborów reguluje Konstytucja i Kodeks wyborczy z 5 stycznia 2011 r.

– wybory zarządza prezydent (nie później niż na 90 dni przed upływem kadencji obecnego parlamentu)

– wybory przeprowadza Państwowa Komisja Wyborcza

Sąd Najwyższy uznaje ważność wyborów oraz rozpatruje protesty przeciwko ważności wyborów

b. konstytucyjne zasady prawa wyborczego:

– wybory do sejmu są powszechne, powszechne, bezpośrednie, tajne, równe i proporcjonalne

– wybory do senatu są powszechne, bezpośrednie i tajne

d. czynne prawo wyborcze (prawo głosowania) do sejmu i senatu przysługuje obywatelom polskim, którzy ukończyli 18 lat

e. bierne prawo wyborcze  (prawo kandydowania)

do sejmu posiada obywatel polski po ukończeniu 21 lat

do senatu posiada obywatel polski po ukończeniu 30 lat

f. prawo zgłaszania list przysługuje komitetom tworzonym przez partie polityczne i obywateli

g. podział mandatów

– w podziale mandatów uczestniczą te komitety wyborcze, które przekroczyły próg wyborczy wynoszący:  5% głosów dla komitetu i 8 % głosów dla koalicji

– podział mandatów odbywa się według metody d’Hondta, która umacnia wyniki

3. Zgromadzenie Narodowe

a. Zgromadzenie Narodowe to organ konstytucyjny składający się z posłów i senatorów obradujących łącznie

b. kompetencje

– odbieranie przysięgi od prezydenta

– uznanie trwałej niezdolności do sprawowania urzędu ze względu na stan zdrowia – wymagana większość 2/3 ustawowej liczby członków

– postawienie prezydenta w stan oskarżenia przed Trybunałem Stanu – na wniosek co najmniej 140 członków; wymagana większość 2/3 głosów

– wysłuchanie orędzia prezydenta

4. Posłowie i senatorowie

a. posłowie i senatorowie dysponują głosem wolnym

b. immunitet parlamentarny

  immunitet formalny – przywilej uniemożliwiający pociągnięcie parlamentarzysty do odpowiedzialności karnej w czasie pełnienia funkcji bez zgody sejmu

immunitet materialny – przywilej zwalniający z odpowiedzialności za czyny związane z działalnością parlamentarną

c. posłowie i senatorowie mają prawo tworzenia klubów i kół parlamentarnych, zrzeszających przedstawicieli poszczególnych partii politycznych

 

II. Organizacja i funkcjonowanie sejmu i senatu

1. W Polsce obowiązuje permanentny tryb pracy sejmu i senatu

2. Organy sejmu i senatu

a. marszałek i wicemarszałkowie

– organizuje obrady sejmu/senatu i im przewodniczy

– ustala harmonogram prac

– reprezentuje izbę na zewnątrz

b. prezydium sejmu/senatu – tworzą je marszałek i wicemarszałkowie

– ustala harmonogram prac

– koordynuje prace komisji

– dokonuje wykładni regulaminu

c. konwent seniorów

składa się z członków prezydium oraz z przewodniczących klubów i kół parlamentarnych

– opiniuje projekty planów prac i porządku obrad sejmu/senatu

d. komisje sejmowe – są organami, do których kompetencji należy rozpatrywanie spraw będących przedmiotem obrad sejmu, formułowanie opinii w sprawach przekazanych pod ich obrady

– komisje stałe

– komisje nadzwyczajne

– komisje śledcze

3. Rodzaje większości podczas głosowań

a. większość zwykła – za więcej niż przeciw

b. większość bezwzględna – liczba głosów za jest większa niż suma głosów przeciwnych i wstrzymujących się

c. większość kwalifikowana – większość głosów większa od bezwzględnej wyrażona ułamkiem, np. 2/3, 3/5

d. kworum – minimalna liczba członków zgromadzenia, niezbędna do prowadzenia obrad lub podjęcia wiążących decyzji – w sejmie i senacie wynosi połowę ustawowej liczby posłów/senatorów

 

III. Funkcje parlamentu

1. Ustrojodawcza – polega na zmianie ustroju politycznego, społecznego i gospodarczego poprze zmianę konstytucji

2. Ustawodawcza – polega na tworzeniu aktów prawnych rangi ustawowej – patrz: punkt IV. Proces ustawodawczy

3. Kreacyjna – przejawia się w wyborem innych organów państwowych

a. powołuje lub odwołuje Radę Ministrów

b. wybiera sędziów Trybunału Konstytucyjnego i Trybunału Stanu

c. powoływanie na wniosek prezydenta prezesa Narodowego Banku Polskiego

d. powoływanie członków Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji (2 członków sejm i 1 członka senat)

e. powoływanie Krajowej Rady Sądownictwa (4 sejm i 2 senat)

f. powoływanie członków Rady Polityki Pieniężnej (po 3 sejm i senat)

g. wyznacza pięciu członków Rady Instytutu Pamięci Narodowej, a na jej wniosek i za zgodą senatu – prezesa IPN

h. powoływanie jednoosobowych organów państwowych:

– prezesa Najwyższej Izby Kontroli

Rzecznika Praw Obywatelskich

Rzecznika Praw Dziecka

Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych

4. Funkcja kontrolna

a. wotum zaufania i konstruktywne wotum nieufności wobec Radu Ministrów

b. interpelacje i zapytania poselskie

c. kontrola wykonania przez rząd budżetu państwa poprzez wyrażenie absolutorium

d. kontrole wykonywane przez komisje sejmowe

 

IV. Proces ustawodawczy

1. wykonanie inicjatywy ustawodawczej, która przysługuje:

– posłowie (co najmniej 15)

– senat

– prezydent Rzeczypospolitej Polskiej

– Rada Ministrów

inicjatywa obywatelska – projekt złożony przez obywateli podpisany przez co najmniej 100 tys. osób

2. Rozpatrzenie projektu ustawy przez sejm

a. pierwsze czytanie odbywa się zwykle na forum komisji, a w ważnych sprawach na plenarnym posiedzeniu sejmu

– dotyczy głównych zasad projektu

– w jego rezultacie projekt może zostać odrzucony w całości bądź skierowany do dalszych prac w odpowiedniej komisji

b. drugie czytanie – odbywa się na posiedzeniu plenarnym sejmu

– sprawozdania komisji o projekcie ustawy

– szczegółowa debata oraz zgłaszanie wniosków i poprawek – projekt może zostać ponownie skierowany do komisji

c. trzecie czytanie

– odbywa się zaraz po drugim czytaniu lub po przedstawieniu przez komisję dodatkowego sprawozdania, jeśli był do niej ponownie skierowany

– głosowanie nad poprawkami – obowiązuje większość zwykłą przy kworum wynoszącym połowę ustawowej liczby posłów

uchwalenie ustawy lub odrzucenie w całości jej projektu

d. uchwaloną ustawę marszałek sejmu przekazuje do senatu

2. Senat może:

a. przyjąć ustawę bez zmian

b.  wprowadzić do jej tekstu poprawki

c. odrzucić w całości

3. W przypadku, gdy senat odrzucił ustawę lub zgłosił do niej poprawki, akt wraca do sejmu

a. sejm może ponownie przegłosować ustawę odrzuconą w całości przez senat większością bezwzględną przy kworum połowy ustawowej liczby posłów

b. sejm może odrzucić poprawki senatu większością bezwzględną przy kworum wynoszącym połowę ustawowej liczby posłów

c. w przypadku nieuzyskania wymaganej większości, ustawa otrzymuje brzmienie zgodne z poprawkami senatu

d. uchwaloną przez parlament ustawę marszałek sejmu przesyła do podpisu prezydentowi RP

4. Działania prezydenta wobec ustawy uchwalonej przez parlament

a. prezydent w ciągu 21 dni podpisuje ustawę i zarządza jej publikację w Dzienniku Ustaw RP

b. prezydent może odmówić podpisania ustawy i skierować ją do sejmu do ponownego rozpatrzenia – tzw. weto ustawodawcze

– sejm może ponownie uchwalić ustawę kwalifikowaną większością 3/5 głosów przy kworum co najmniej połowy ustawowej liczby posłów – w takim przypadku prezydent musi ustawę podpisać w ciągu 7 dni i zarządzić jej publikację

c. prezydent może wystąpić do Trybunału Konstytucyjnego z wnioskiem o sprawdzenie jej zgodności z Konstytucją

– jeśli Trybunał Konstytucyjny uznał, że ustawa jest zgodna z Konstytucją – prezydent musi ją podpisać

– jeżeli ustawa jest niezgodna z Konstytucją, prezydent odmawia jej podpisania.

– jeżeli niezgodne są tylko jej części, Prezydent RP podpisuje ją z pominięciem przepisów uznanych za niezgodne z Konstytucją albo zwraca Sejmowi w celu ich poprawy

5. Specyfika ustawy budżetowej

a. prawo inicjatywy ustawodawczej przysługuje wyłącznie Radzie Ministrów

b. senat może zgłosić do ustawy budżetowej poprawki, ale nie może jej odrzucić w całości

c. prezydent może skierować ustawę budżetową do Trybunału Konstytucyjnego, ale nie może zastosować weta