6. 1. Świat po I wojnie światowej

I. Ład wersalski

1. Zakończenie I wojny światowej

a. po zakończeniu I wojny światowej w Paryżu odbyła się konferencja pokojowa, która trwała od stycznia 1919 do stycznia 1920 r.
b. na konferencji czołową rolę odgrywała tzw. Wielka Czwórka, czyli przywódcy Stanów Zjednoczonych, Wielkiej Brytanii, Francji i Włoch 

2. Traktat pokojowy z Niemcami został zawarty 28 czerwca 1919 r. w Wersalu - stąd jego nazwa – traktat wersalski

a. najważniejsze zmiany terytorialne

– Francja otrzymała od Niemiec Alzację i Lotaryngię
– Polsce przyznano Wielkopolskę i Pomorze Gdańskie
– Gdańsk i Kłajpeda przekształcono w wolne miasta

b. ograniczenia dotyczące sił zbrojnych Niemiec

demilitaryzacja Nadrenii
– armia niemiecka została zmniejszona do 100 tys. żołnierzy zawodowych
– traktat zakazywał Niemcom posiadania lotnictwa wojskowego, wojsk pancernych oraz ograniczał liczbę okrętów wojennych

c. Niemcy zostały uznane za winne wybuchu wojny i zobowiązane do zapłacenia odszkodowań wojennych zwycięzcom

3. Nowe państwa zostały zobowiązane do podpisania tzw. małego traktatu wersalskiego, który jednostronnie zobowiązywał je do przestrzegania praw mniejszości narodowych

4. Zawarte z Austrią i Węgrami odrębne traktaty pokojowe również pozbawiały je części terytorium oraz zobowiązywały do redukcji sił zbrojnych i wypłaty odszkodowań

5. Turcja po I wojnie światowej

a. Turcja nie zaakceptowała narzuconych jej warunków pokojowych i wznowiła działania wojenne
b. w Turcji doszło do obalenia władzy sułtana i ustanowienia republiki – twórcą Mustafa Kemal, który przyjął imię Atatürk
c. zawarty w 1923 r. przez Turcję pokój również pozbawiał ją części terytorium oraz zobowiązywał ją do zapłaty odszkodowań i redukcji armii

6. Liga Narodów 

a. powstała 10.I.1920 r. na mocy traktatu wersalskiego
b. była to organizacja międzynarodowa, zrzeszająca większość państwa świata, której głównym celem było zapobieganie konfliktom zbrojnym

– do Ligi Narodów nie przystąpiły Stany Zjednoczone
Niemcy zostały przyjęte w 1926, a Związek Radziecki w 1934 r.

c. Liga Narodów nie spełniła oczekiwań – nie zdołała zapobiec konfliktom zbrojnym

 

II. Nowy układ sił w Europie

1. Upadek wielkich przedwojennych monarchii (w Rosji, Niemczech i Austro-Węgrzech)

2. Powstanie nowych państw w Europie:

a. Polski
b. Czechosłowacji
c. Litwy
d. Łotwy
e. Estonii
f. Finlandii
g. Królestwa Serbów Chorwatów i Słoweńców – od 1929 r. Jugosławia
h. Irlandii

3. W 1925 r. odbyła się konferencja w Locarno (czyt. lokarno)

a. głównymi uczestnikami konferencji były: Wielka Brytania, Francja, Niemcy, Włochy i Belgia
b. na konferencji zawarto tzw. pakt reński, który gwarantował nienaruszalność zachodnich granic Niemiec (z Francją i Belgią)
c. pakt reński był groźny dla Polski i Czechosłowacji, ponieważ nie zawierał podobnych gwarancji dla ich granic z Niemcami

III. Sytuacja gospodarcza na świecie

1. Po zakończeniu I wojny światowej i pokonaniu początkowych trudności powojennych nastąpił szybki rozwój gospodarczy na świecie

2. Wieli kryzys gospodarczy (1929-35)

a. 24 X 1929 r. doszło do załamania a nowojorskiej giełdzie (czarny czwartek) – wydarzenie to jest uznawane za początek wielkiego kryzysu gospodarczego
b. cechy charakterystyczne wielkiego kryzysu gospodarczego:

– spadek cen na towary – zwłaszcza rolnicze
– spadek produkcji i inwestycji
– gwałtowny wzrost bezrobocia

3. W Stanach Zjednoczonych prezydent Franklin Delano Roosevelt (czyt. ruzwelt) wprowadził program reform New Deal (czyt.: nju dil) – Nowy Ład, który polegał m.in. na zaangażowaniu się państwa w gospodarkę w celu aktywnego zwalczania bezrobocia.