7. 4. Rządy parlamentarne w Polsce

1. Trudności w integracji ziem wszystkich trzech zaborów w ramach odrodzonej Rzeczypospolitej związane były z tym, że przez ponad sto lat funkcjonowały one w odmiennych warunkach ustrojowych, prawnych, gospodarczych i cywilizacyjnych.

2. Kształtowanie się ustroju politycznego odrodzonej Rzeczypospolitej

a. 26 I 1919 r. odbyły się wybory do Sejmu Ustawodawczego – wygrał je Związek Ludowo-Narodowy (endecja)

b. 20 II 1919 r. Sejm Ustawodawczy uchwalił tzw. małą konstytucję

c. mała konstytucja stanowiła, że Polska będzie republiką parlamentarną

– władzę ustawodawczą miał sprawować sejm

Józef Piłsudski nadal pełnił funkcję Naczelnika Państwa, ale jego władza została ograniczona (obowiązek kontrasygnaty)

3. Ustrój polityczny Polski pod rządami konstytucji marcowej z 1921 r.

a. 17 III 1921 r. sejm uchwalił nową ustawę zasadniczą – tzw. konstytucję marcową

b. władza ustawodawcza spoczywała w rękach dwuizbowego parlamentu,

parlament składał się z sejmu i senatu

–  obowiązywał proporcjonalny system wyborczy – każda partia polityczna miała otrzymać taki procent miejsc w sejmie, jaki uzyskała w wyborach

c. funkcję głowy państwa pełnił prezydent wybierany przez Zgromadzenie Narodowe na 7-letnią kadencję

d. bieżącą politykę prowadził rząd, który był powoływany przez sejm i podlegał jego kontroli

4. Najważniejsze partie polityczne w pierwszych latach II Rzeczpospolitej

a. Narodowa Demokracja (endecja)

– początkowo działała pod nazwą Związek Ludowo-Narodowy

– w 1928 r. przekształciło się w Stronnictwo Narodowe

– czołowym ideologiem był Roman Dmowski

b. ruch ludowy

Polskie Stronnictwo Ludowe-PiastWincenty Witos

Polskie Stronnictwo Ludowe-Wyzwolenie

– w 1931 r. PSL-Piast i PSL-Wyzwolenie połączyły się i utworzyły Stronnictwo Ludowe (SL)

c. ruch robotniczy

Polska Partia Socjalistyczna (PPS) – Ignacy Daszyński

Komunistyczna Partia Polski (KPP)

d. Stronnictwo Chrześcijańskiej Demokracji – Wojciech Korfanty

5. Pierwsze wybory prezydenckie

a. 9 XII 1922 r. na prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej został wybrany Gabriel Narutowicz

b. 16 XII 1922 r. został zamordowany podczas wizyty w Zachęcie (Narodowa Galeria Sztuki)

c. po śmierci Gabriela Narutowicza na stanowisko prezydenta został wybrany Stanisław Wojciechowski

6.  Sukcesy i porażki w latach 1919–1926

a. duże rozdrobnienie sejmu powodowało, że rządy były niestabilne i upadały po krótkim okresie funkcjonowania

b. ważne reformy przeprowadził rząd Władysława Grabskiego

reformę walutową – wprowadził złotego

– opanował hiperinflację i ustabilizował finanse państwa

c. pogorszyła się sytuacja międzynarodowa Polski

– w 1925 r. Niemcy rozpoczęły wojnę celną z Polską – starały się ograniczyć import polskich towarów

– Polska została pominięta podczas zawierania układów w Locarno