7. 5. Zamach Józefa Piłsudskiego i rządy sanacji

1. Zamach Józefa Piłsudskiego

a. kryzys rządów parlamentarnych powodował rosnące niezadowolenie społeczne

b. kolejną falę niezadowolenia spowodowało powołanie nowego rządu

– premierem został Wincenty Witos

– rząd utworzyła koalicja Chrześcijańskiego Związku Jedności Narodowej i Polskiego Stronnictwa Ludowego „Piast” – tzw. rząd Chjeno-Piasta.

c. 12 V 1926 r. w Warszawie wybuchły walki między oddziałami popierającymi Józefa Piłsudskiego a oddziałami wiernymi rządowi, zakończone zwycięstwem piłsudczyków

d. zmiany w najwyższych zmianach

– 14 V 1926 r. do dymisji podał się prezydent Stanisław Wojciechowski i rząd Wincentego Witosa

– 29 V 1926 r. na urząd prezydenta został wybrany Ignacy Mościcki

– nowym premierem został Kazimierz Bartel

2. Zmiana konstytucji

a. nowela sierpniowa – 2 VIII 1926 r. została znowelizowana konstytucja marcowa

– prezydent uzyskał prawo wydawania dekretów

– prezydent uzyskał prawo rozwiązania sejmu i senatu przed upływem kadencji

b. 23 IV 1935 r. sejm uchwalił nową konstytucję – tzw. konstytucja kwietniowa

– konstytucja kwietniowa wzmacniała władzę prezydenta

– ustanowienie konstytucji kwietniowej stanowiło odejście od modelu parlamentarno-gabinetowego i trójpodziału władzy

3. Charakter rządów sanacyjnych

a. zwolennicy Józefa Piłsudskiego sprawowali władzę pod hasłem sanacji, czyli uzdrowienia życia publicznego w Polsce, dlatego zaczęto ich nazywać obozem sanacyjnym

b. Józef Piłsudski wywierał decydujący wpływ na rządy, ale nie sprawował najwyższych stanowisk państwowych

c. zwolennicy Piłsudskiego utworzyli Bezpartyjny Blok Współpracy z Rządem (BBWR) – Walery Sławek

d. BBWR odniósł zwycięstwo w wyborach parlamentarnych w 1928 r.

4. Zaostrzenie się konfliktu obozu sanacyjnego z opozycją

a. konsolidacja opozycji

– w 1929 r. powstał tzw. Centrolew – sojusz partii lewicowych, ludowych i chadeckich

– Centrolew zorganizował 29 czerwca 1930 r. w Krakowie Kongres Obrony Prawa i Wolności Ludu

b. reakcja obozu sanacyjnego

– czołowi działacze Centrolewu zostali uwięzieni w twierdzy brzeskiej (m.in. Wincenty Witos, Wojciech Korfanty)

– prezydent Ignacy Mościcki rozwiązał parlament

c. wybory w 1930 r., zwane wyborami brzeskimi, wygrał BBWR – obóz sanacyjny uzyskał 56% miejsc w parlamencie

d. w 1932 r. odbył się tzw. proces brzeski, w którym przywódcy Centrolewu zostali osądzeni i skazani na kary więzienia

5. Rządy sanacyjne po śmierci Józefa Piłsudskiego

a. Józef Piłsudski zmarł 12 V 1935 r.

b. po śmierci Józefa Piłsudskiego obóz sanacyjny uległ podziałowi i ukształtowały się dwie grupy:

–  grupa zamkowa z prezydentem Ignacym Mościckim na czele

– tzw. grupa GISZ z Edwardem Rydzem-Śmigłym na czele

c. w 1935 r. został rozwiązany BBWR (Walery Sławek popełnił samobójstwo)

d. w 1937 r. politycy sanacyjni utworzyli nową partię – Obóz Zjednoczenia Narodowego (OZN – „ozon”) – Adam Koc

6. Antysanacyjna opozycja w latach 30-ych

a. w 1931 r. doszło do zjednoczenia ruchu ludowego i utworzenia Stronnictwa Ludowego (SL)

b. w Szwajcarii powstał tzw. Front MorgesWładysław Sikorski (1936 r.)

c. w 1937 r. powstało Stronnictwo Pracy (SP)

d. powstał Obóz Radykalno-Narodowy (ONR)